In de NRC van afgelopen zaterdag lees ik met meer dan gewone belangstelling een artikel over de invloed van geur op ons gedrag. Die belangstelling vloeit voort uit mijn tijd bij Sara Lee toen ik ook verantwoordelijk was voor Ambipur, de apparaatjes die geuren in huis of in de auto verspreiden. Die businesss is zo’n vijftien jaar geleden uit het niets ontstaan en heeft sindsdien een ware vlucht genomen. De concurrentie volgde ons al gauw op de hielen en zo is een hele nieuwe categorie luchtverversingsproducten op de schappen van de supermarkten gekomen. Het artikel in de NRC vertelt over de geschiedenis van Rolls-Royce dat een paar jaar geleden de omzet drastisch terug zag lopen. De aspirant koper rook de aloude leerlucht niet meer in de nieuwe modellen. Dit werd veroorzaakt door de nieuwe verplichte behandelingsmethoden van het leer tegen brandbaarheid, waadoor het leer niet meer naar leer ruikt. De oplossing was eenvoudig: het aanbrengen van geurdispensers onder de stoelen die een leerlucht verspreiden, en…. de verkoop steeg significant. Ander voorbeeld hoe we onbewust door geur beïnvloed worden: een Zwitserse hotelketen zorgt ervoor dat in al hun hotels overal in de wereld een zelfde geur is die men associeert met Zwitserland, een geur van geld met die van frisse alpenweiden en ijle berglucht. Als iemand ergens in de wereld opnieuw een Swissotel binnenstapt is er onbewust een gevoel van herkenning, men beleeft een soort thuisgevoel. Zo blijken dus zintuigen waarvan we het niet in eerste instantie verwachten, een belangrijke invloed te hebben op ons gedrag en ons welbevinden. Ik zou verwachten dat het zintuiglijke zien vooral sturend is in ons gedrag. Maar kennelijk worden we vaak onbewust door veel subtielere signalen geleid in ons doen en laten.
Dit verhaal doet me denken aan een gesprek dat ik enige weken geleden had met onze gids Zondi op een zeer vroege morgen in de bush in Umfelozi, in Zuid Afrika. Ik lig nog opgekruld in mijn slaapzak als ik langzaam wakker word van het licht van de ochtendzon. De dauw zit op elk grassprietje om me heen en geeft me gelijk een fris gevoel. De geur is een mengeling van allerlei kruiden die om heen groeien en de frisse dauw. Wat is dit heerlijk ontwaken.
De nacht is rustig verlopen. Ik heb mijn wacht die nacht van vijf kwartier in het donker uitgezeten met een mok thee bij het kampvuurtje, en het is ook dit keer weer omgevlogen. De nachten zijn zo prachtig, het is een unieke belevenis om onder zo’n fantastische sterrenhemel te zitten en te genieten van de stilte en de geluiden die uit de Natuur komen, zoals soms het geluid van Baboons, die een beetje ruzie maken, of het huilen van een hyena in de verte. Om de ongeveer acht minuten, en dat schat ik maar in omdat we geen horloge bij ons hebben, schijn ik met de sterke zak lamp in het rond om te controleren of er geen dieren in de buurt zijn. Je ziet dieren door de weerkaatsing van het licht in hun ogen. Zijn de ooglichtjes redelijk ver uit elkaar dan mogen we de gidsen waarschuwen, want dan is het waarschijnlijk een dier van ook redelijke omvang zoals een hyena, leopard of leeuw. Er bestaat echter vrijwel nooit acuut gevaar omdat de dieren door het licht enige tijd verblind zijn. Een nieuwsgierige hyena gaat er altijd meteen vandoor als we het licht op hem schijnen.
Deze nachtwacht heb ik geen oogjes gezien en met enige spijt maak ik mijn opvolger wakker als mijn tijd erop zit. Dit in tegenstelling tot twee nachten daarvoor, toen een groep van twaalf leeuwen ons kamp dichtbij naderde. Door adequaat optreden van Zondi en onze andere gids Warren vervolgden ze na een tijdje hun tocht en we weer rustig(?) konden gaan slapen. Terug in mijn slaapzak blijf ik nog enige tijd liggend op mijn rug genieten van het schouwspel van het universum totdat ik in slaap val.
Die morgen word ik wakker en als ik mijn ogen open zie ik dat op enkele meters naast mij ook Zondi langzaam tot de levenden komt. Hij komt overeind en blijft zitten met zijn slaapzak nog helemaal om zich heen om een tijd lang in stilte voor zich uit te staren. Wat gaat er in hem om, vraag ik mezelf af als ik naar die prachtige zwarte kop van hem kijk. Hij, die zo verweven is met de Natuur en er zo ontzettend veel van weet. Ik weet dat hij een beetje grieperig is en ik heb hen gisteren ook al wat van mijn paracetamol gegeven, dus vraag ik aan hem, nadat we tijdlang in stilte hebben zitten genieten van het ochtendgloren: ‘Hi, good morning, how are you today?” “Not so fine, I have a sour throat” is het eerlijke antwoord van Zondi met zijn zachte, maar nu inderdaad wat groggy stem. We keuvelen wat verder en op een gegeven moment stel ik hem de vraag wat nu de belangrijkste zintuigen voor hem zijn hier in de bush. Mijn verwachting is dat hij zal zeggen: zien en horen, immers je moet toch voortdurend alert zijn door goed om je heen te kijken en goed te luisteren of je iets verdacht hoort? Zondi laat de vraag even bezinken en zegt dan tot mijn verbazing: “Intuition, smell and listening”. Hij vertelt me dat hij voortdurend op z’n gevoel af gaat bij de keuze van de paadjes die we nemen. De verbinding met zijn intuïtie is de leidraad in zin leven, ook in de ontmoeting met mensen die op zijn pad komen. De geur en het horen draagt verder dan het zien in de vaak dichtbegroeide bush. Het is dus eigenlijk heel logisch dat hij eerder op geluid en geur afgaat. Ons gesprek gaat dieper en dieper. Ik besef dat mijn zintuigen hier in Afrika scherper zijn geworden, ik ben als het ware meer open gaan staan. Ik besef ook dat het goed is dat mijn zintuigen eerst de verbinding maken met mijn gevoel, mijn intuïtie, om pas daarna tot een reactie of handeling over te gaan. Kan ik dit vasthouden als ik terug ben?
Het blijkt dus dat we zowel in de westerse wereld als in Afrika in de Natuur door andere zintuigen worden geleid dan die zo voor de hand liggen. We zijn er ons niet zo bewust van. Is dat erg of eng? Neen, want het is ons eigen (on)bewustzijn.
Boy van Droffelaar, PhD
