Afgelopen dinsdag 4 mei was ik ruim op tijd aanwezig in de Pauluskerk op de Brink om het meditatief moment bij te wonen voorafgaand aan de stille tocht door het centrum van Baarn naar het Monument in het Amaliapark. Ik steek een kaarsje aan , ga zitten en wacht in stilte op wat gaat komen. Het thema van het meditatief moment luidt: Vier Vrijheid. Wat kunt u doen voor de vrijheid van een ander?
Er worden prachtige stukken gezongen en gespeeld van Bruch, Weber en Reger. Het zijn een sopraan, een altviool, klarinet en piano die de ruimte vullen met hun mooie klanken. Mandy van Doorn, een 15-jarige leerlinge van de Waldheim draagt een zelfgemaakt gedicht voor:
Stomme oorlog, stomme soldaten,
Stom geweld.
Je leest het in de ogen van kinderen
Verdrietig en gekweld
Eenzaam en alleen.
Geen hoop op een nieuwe morgen.
Gevangen in angst en pijn.
Wie kan er voor ze zorgen.
Na school eindelijk thuis.
Het is donker, nergens is licht.
Waar is mama.
De tranen stromen over je gezicht.
Alleen in de lege kamer.
Maar niet gedag kunnen zeggen.
Dan ziet hij het briefje,
Wat mama nog net op de tafel had kunnen leggen.
Denk aan mij
Kijk naar de maan.
Ik zal er altijd zijn
Fluister zacht mijn naam.
Denk aan mij
Dan kun jij verstaan
Liefde voor jou van mij.
Waar je ook zult gaan.
Dus durf maar te dromen
Droom over mij.
Eens zie ik je weer.
Ik laat je maar even vrij.
We gaan naar buiten voor de stille tocht. Voorop loopt een scout met omfloerste trom, daarachter het gemeentebestuur, enkele oorlogsveteranen, leden van het Rode Kruis, de scouts en dan de burgerij. Ieder keer als ik meeloop ervaar ik die indrukwekkende eenheid van de stoet van waardig zwijgende mensen. Alleen de vogels hoor je fluiten in alle vrijheid.
Ja, wat is vrijheid? Bestaat menselijke vrijheid? Waartoe dient vrijheid? Het zijn vragen die me niet loslaten. Ik zie dat er eigenlijk twee soorten vrijheden zijn: vrijheid tot handelen, waarin je beknot kunt worden door je fysieke mogelijkheden, of waarin je beperkt wordt door bijvoorbeeld bazen, overheersers; en de vrijheid van de wil, dat is de vrijheid die we niet kunnen verliezen. Een gevangene bijvoorbeeld heeft een handelingsbeperking, maar geen wilsbeperking. Niemand kan je wil tot overleven van je afpakken. Heeft juist die vrije wilskracht ons niet de vrijheid gebracht?
Je kunt je aan de ene kant bevrijden van belemmeringen, het ontworstelen, maar er is aan de andere kant de vrijheid tot het bereiken van een doel, bijvoorbeeld het aangaan van liefdevolle intermenselijke relaties. Ook zou je nog een onderscheid kunnen maken tussen goed en fout gebruik van de vrije wil. Met die bespiegelingen kom ik aan bij het Amaliapark. Ik sta dan aan de rand van het gazon en heb goed zicht op het geheel. Met enige trots zie ik het schone monument. Alles is perfect georganiseerd. Op het gazon zitten zes Canadezen, uiteraard op hoge leeftijd, maar kras, en correct in blazer met vele decoraties.
Twee minuten stilte volgen, en aan het eind, exact getimed, vliegen drie vliegtuigjes laag over. De harmonie zet het Wilhelmus in en op gedempte toon zingen de vele honderden mensen, jong en oud, ons volkslied. Het raakt me diep. De verworven vrijheid, door zo velen bevochten, wordt gevoeld.
Ik ga naar huis en zie op het Journaal wat er is gebeurd op de Dam. De serene stilte wordt rauw verscheurd door het gekrijs van, wat later blijkt, een gestoorde man, die geen rem kent in zijn brein om het foute gebruik van zijn vrije wil af te stoppen. De paniek die ontstaat is alleszins begrijpelijk door het collectieve trauma van vorig jaar. Het geeft een schok van verlamming en vluchten, maar ook van saamhorigheid en verbinding. Het resoluut ingrijpen en adequaat handelen van de beveiliging schept snel vertrouwen. Je vraagt je af: Is dit te voorkomen in onze vrije samenleving? Ik vrees van niet.
De beelden daarna getuigen van grote wilskracht van ons Koningshuis. Het is de vrije wil en de moed om er te ZIJN. Te doen wanneer het ertoe doet. Dat beredeneer je niet.
Is het ZIJN niet de ultieme uiting van de vrije wil?
Ik wil afronden met daarover nog enkele observaties. Het ZIJN uit zich vier talen.
- De eerste taal is de taal van de fantasie: de vrijheid om te dromen, de taal van de muziek. Het in vervoering zijn van kunst, een prachtige voorstelling of een gedicht uitgesproken door een meisje in de Pauluskerk.
- De tweede zijnstaal is de taal van het verhaal: de vrijheid om jouw verhaal te vertellen. De kracht van de verhalen van mensen die de oorlog hebben meegemaakt. Het is diep luisteren.
- De derde zijnstaal is de taal van de stilte. De oorverdovende stilte van het gedenken, de stilte van het reflecteren. In stilte word je waarneming scherper. In stilte komen de invallen, in stilte weet je wat je eigenlijk wil. In stilte kies je waarachtig en vrij.
- Tenslotte de vierde taal is de taal van de Liefde. Iets voor de ander doen. Compassie. Dat is stevig gearmd uit het Paleis weer de Dam oplopen. Dat is er zijn wanneer het ertoe doet. Dat is je moeder met een liefdevol gebaar de steun in de rug te geven: Mama , je wil en mag er ZIJN!
Daarmee recht een volk zijn rug.
Boy van Droffelaar, PhD
